ماتریس ریسک به زبان ساده | بررسی 3 عنصر مهم آن

ماتریس ریسک چیست؟

خیلی‌ها می‌پرسند عناصر ریسک عبارتند از چه مواردی؟

اگر بخواهیم خیلی ساده بگیم، ماتریس ریسک یک جدول یا نموداره که کمک می‌کنه بفهمیم کدوم خطرات (ریسک‌ها) مهم‌ترن و باید زودتر براشون فکری بکنیم. وقتی توی یک پروژه، کار صنعتی، یا حتی زندگی روزمره با خطرهای مختلف روبه‌رو می‌شیم، اولین چیزی که ذهنمون رو درگیر می‌کنه اینه:
«این خطر چقدر احتمال داره اتفاق بیفته و اگر اتفاق بیفته، چه تاثیری روی ما می‌ذاره؟»

اینجاست که ماتریس ریسک وارد ماجرا می‌شه.

✍️ «برای اینکه بهتر بفهمیم ماتریس ریسک چطور کار می‌کند، باید ابتدا با مفهوم [ارزیابی ریسک] آشنا باشیم بزن رو لینک اول این مقاله بخون.»

ماتریس ریسک در واقع یک ابزار تصویری برای ارزیابی ریسک‌هاست. این جدول معمولاً از دو محور تشکیل شده:

1. محور احتمال وقوع (این‌که یک خطر چقدر ممکنه رخ بده)

2. محور شدت تأثیر (این‌که اگر رخ داد، چه خسارتی یا تاثیری داره)

با ترکیب این دو عامل، می‌تونیم بفهمیم هر خطر در چه سطحی قرار می‌گیره: کم‌خطر، متوسط یا پرخطر.

چرا ماتریس ریسک مهمه؟

تصور کن در یک کارخانه، دو نوع خطر وجود داره:

• یکی احتمالاً زیاد رخ می‌ده ولی تاثیرش خیلی کم هست (مثلاً خراش جزئی روی دست).

• یکی دیگه احتمال وقوعش خیلی پایینه، اما اگر رخ بده، خسارت خیلی بزرگی وارد می‌کنه (مثل انفجار مخزن گاز).

خب، ما بدون ابزار درست نمی‌تونیم به‌راحتی تشخیص بدیم کدوم خطر رو باید جدی‌تر بگیریم. ماتریس ریسک دقیقاً همین کارو برای ما آسون می‌کنه.

اجزای اصلی ماتریس ریسک

حالا بریم سراغ سه بخش مهمی که همیشه توی یک ماتریس ریسک وجود داره:

1. احتمال وقوع (Likelihood)

این بخش به ما می‌گه یک خطر چقدر ممکنه اتفاق بیفته. معمولاً احتمال رو توی چند سطح دسته‌بندی می‌کنن:

• پایین:احتمال وقوع کمتر از 10%تا 30%

• متوسط:احتمال وقوع بین 30% تا 50%

• بالا:احتمال وقوع بیش از 70%

مثلاً اگه بدون کلاه ایمنی توی کارگاه راه بریم، احتمال آسیب خیلی بالاست.

2. شدت تأثیر (Impact)

این قسمت نشون می‌ده که اگر خطر اتفاق بیفته، چه میزان خسارت یا تاثیر روی پروژه یا آدم‌ها می‌ذاره. شدت تأثیر هم معمولاً در چند سطح تقسیم‌بندی می‌شه:

• خفیف

• متوسط

• شدید

برای مثال، سر خوردن روی زمین خیس ممکنه یک زخم سطحی ایجاد کنه (شدت پایین)، اما سقوط از داربست می‌تونه به جراحت جدی یا حتی مرگ منجر بشه (شدت بالا).

3. سطح ریسک (Risk Level)

وقتی احتمال وقوع و شدت تأثیر رو کنار هم بذاریم، می‌تونیم سطح ریسک رو مشخص کنیم.

• ریسک پایین (نیازی به اقدام فوری نداره)

• ریسک متوسط (باید کنترل و مدیریت بشه)

• ریسک بالا (باید فوراً براش اقدام کرد)

در واقع این بخش نتیجه نهایی ماتریس ریسکه و به ما نشون می‌ده اولویت‌مون برای مدیریت خطرها باید چطور باشه.

جدول شدت و احتمال ریسک

اهمیت ماتریس ریسک در مدیریت ریسک

ماتریس ریسک یکی از ابزارهای کلیدی در مدیریت ریسک است که به سازمان‌ها کمک می‌کند تا ریسک‌ها را به صورت سیستماتیک شناسایی، ارزیابی و مدیریت کنند.

این ابزار به دلایل زیر اهمیت ویژه‌ای دارد:

• ماتریس ریسک به سازمان‌ها کمک می‌کند تا تمامی ریسک‌های بالقوه را به صورت جامع و یکپارچه شناسایی کنند.
  این درک جامع از ریسک‌ها به مدیران کمک می‌کند تا به طور کامل از تهدیدات و فرصت‌های موجود آگاه شوند و تصمیمات بهتری بگیرند.
  با استفاده از ماتریس ریسک، مدیران می‌توانند فرآیند تصمیم‌گیری را تسهیل کنند.
  این ابزار به آن‌ها کمک می‌کند تا با داشتن یک نمای کلی از ریسک‌ها، تصمیمات استراتژیک و عملیاتی بهتری اتخاذ کنند.
• ماتریس ریسک به سازمان‌ها این امکان را می‌دهد که فرآیند مدیریت ریسک را به صورت کارآمدتری انجام دهند.
  بهبود ماتریس ریسک با ارائه یک نمای بصری از ریسک‌ها، به بهبود ارتباطات داخلی سازمان کمک می‌کند.
  این ابزار به تمامی اعضای سازمان کمک می‌کند تا درک بهتری از ریسک‌ها داشته باشند و به صورت هماهنگ‌تری عمل کنند.
• با شناسایی و ارزیابی به موقع ریسک‌ها، سازمان‌ها می‌توانند از وقوع حوادث و خسارات جلوگیری کنند.
  این امر می‌تواند به حفظ منابع مالی و انسانی سازمان کمک کند و از تأثیرات منفی ریسک‌ها بر عملکرد سازمان جلوگیری کند.

کاربرد ماتریس ریسک در زندگی و کار

شاید فکر کنی این ابزار فقط برای مهندس‌ها یا مدیران پروژه‌ست، ولی نه! ما توی زندگی روزمره هم ناخودآگاه ازش استفاده می‌کنیم.
مثلاً وقتی می‌خوایم ماشین بخریم:

• احتمال تصادف (احتمال وقوع)

• هزینه و آسیب احتمالی (شدت تأثیر)

• و تصمیم نهایی‌مون (سطح ریسک)

یا وقتی توی سفر تصمیم می‌گیریم با هواپیما بریم یا اتوبوس، باز هم داریم به نوعی از ماتریس ریسک استفاده می‌کنیم.

جمع‌بندی

ماتریس ریسک یه جدول ساده‌ست که به ما کمک می‌کنه خطرها رو بهتر بشناسیم و راحت‌تر براشون تصمیم بگیریم. با بررسی سه عنصر اصلی اون یعنی:

1. احتمال وقوع

2. شدت تأثیر

3. سطح ریسک

می‌تونیم تشخیص بدیم کدوم خطر واقعاً جدی‌تره و نیاز به مدیریت فوری داره.

پس دفعه بعدی که با یه تصمیم مهم روبه‌رو شدی، یادت باشه از این روش ساده استفاده کنی. چون مدیریت ریسک فقط مخصوص سازمان‌ها نیست، بلکه توی زندگی روزمره ما هم حسابی کاربرد داره.